Z czego składa się komputer? Jak dobrać jego komponenty?

Komputer składa się z kilku podstawowych części, z których każda pełni konkretną funkcję. Procesor wykonuje obliczenia, pamięć RAM trzyma dane dla uruchomionych programów, dysk przechowuje pliki, a karta graficzna generuje obraz na ekranie. Zasilacz dostarcza prąd, płyta główna łączy wszystko w całość, która jest chroniona przed uszkodzeniami przez obudowę. Każdy element musi pasować do pozostałych. Procesor Intel nie zadziała z płytą zaprojektowaną pod AMD. Pamięć DDR4 nie wejdzie do gniazda DDR5. Zbyt słaby zasilacz spowoduje awarie, a za długa karta graficzna nie zmieści się w małej obudowie. Komponenty komputera można dobrać samodzielnie po poznaniu kilku podstawowych zasad. Ten artykuł wyjaśnia rolę każdego podzespołu i pokazuje, na jakie parametry patrzeć przed zakupem. Na końcu znajdziesz praktyczny przewodnik doboru części krok po kroku.

Płyta główna

Płyta główna to płaska płytka z gniazdami i złączami, do której podłącza się wszystkie inne części komputera. Procesor wchodzi w specjalne gniazdo, pamięci RAM wpinają się obok, karta graficzna zajmuje długie złącze, a dyski łączą się kablami lub bezpośrednio. Najważniejsza rzecz przy wyborze płyty to socket procesora. Intel i AMD mają różne gniazda. Procesor Intel nie wejdzie do płyty dla AMD i odwrotnie. Trzeba kupić płytę pasującą do wybranego procesora. Płyta określa też, jakiego typu pamięć RAM można zainstalować. Starsze płyty przyjmują DDR4, nowsze DDR5. Te dwa typy mają różne wycięcia i fizycznie nie pasują do siebie. Rozmiar płyty ma znaczenie przy wyborze obudowy. ATX to duża płyta z wieloma gniazdami. MicroATX jest mniejsza i tańsza. Mini-ITX to najmniejsza wersja do kompaktowych obudów. Większa płyta = więcej możliwości podłączenia dodatkowych rzeczy w przyszłości.

Procesor

Procesor to układ scalony wykonujący wszystkie obliczenia w komputerze. Uruchamia system operacyjny, obsługuje programy i koordynuje pracę pozostałych części. Bez procesora komputer nie wystartuje. Na rynku dominują dwie firmy: Intel i AMD. Oba producenci oferują procesory o podobnej wydajności w danej cenie, ale używają różnych gniazd montażowych. Procesor Intel pasuje tylko do płyt z socketem Intel, a AMD wymaga płyt z socketem AMD.

Rdzenie to niezależne jednostki obliczeniowe wewnątrz procesora. Procesor z dwoma rdzeniami działa jak dwóch pracowników wykonujących zadania jednocześnie, a ośmiordzeniowy jak ośmioosobowy zespół. Więcej rdzeni przyspiesza programy potrafiące dzielić pracę między nie, takie jak edytory wideo czy kompilatory kodu.

Taktowanie mierzone w GHz określa szybkość pojedynczego rdzenia. Procesor 4.5 GHz wykonuje 4,5 miliarda podstawowych operacji na sekundę. Wyższe taktowanie przyspiesza programy niewykorzystujące wielu rdzeni naraz, głównie starsze gry i aplikacje biurowe.

Grafika zintegrowana to mały układ graficzny wbudowany w niektóre procesory. Wystarcza do pracy biurowej, przeglądania internetu i odtwarzania filmów. Do gier lub programów graficznych potrzebna jest osobna karta graficzna, znacznie mocniejsza od wbudowanej grafiki.

Przy zakupie procesora trzeba sprawdzić socket na płycie głównej. Ten sam socket musi być wymieniony w opisie płyty głównej.

Pamięć RAM

Pamięć RAM przechowuje dane programów uruchomionych w danym momencie. Po wyłączeniu komputera RAM się czyści, dlatego niezapisane dokumenty znikają przy awarii prądu. RAM różni się od dysku twardego. Dysk przechowuje pliki na stałe, nawet po wyłączeniu komputera. RAM działa tysiące razy szybciej, ale traci wszystko przy wyłączeniu zasilania. Komputer ładuje potrzebne pliki z dysku do RAM, wykonuje na nich operacje i zapisuje z powrotem na dysk.

Typy pamięci DDR4 i DDR5 różnią się kształtem i prędkością. DDR4 jest starszym standardem, tańszym i dostępnym w większości płyt głównych. DDR5 działa szybciej, ale kosztuje więcej i pasuje tylko do nowszych płyt. Kość DDR4 ma wycięcie w innym miejscu niż DDR5, więc nie wejdzie do niewłaściwego gniazda.

Ilość pamięci zależy od zastosowania komputera. 8 GB wystarcza do przeglądania internetu i pakietu biurowego. 16 GB obsługuje gry i podstawową edycję zdjęć bez spowolnień. 32 GB potrzebują osoby montujące filmy, renderujące grafikę 3D lub uruchamiające wiele programów jednocześnie.

Montaż dwóch kości pamięci zamiast jednej przyspiesza działanie komputera. Dwa moduły po 8 GB działają szybciej niż jeden moduł 16 GB, ponieważ płyta główna czyta z nich dane równocześnie. Ten tryb nazywa się dual channel i aktywuje się automatycznie przy poprawnym umieszczeniu kości w odpowiednich gniazdach.

Dysk twardy

Dysk twardy przechowuje system operacyjny, programy i pliki użytkownika. Po wyłączeniu komputera dane pozostają na dysku i nic się nie kasuje. Większy dysk mieści więcej filmów, zdjęć, gier i dokumentów.

HDD to dysk talerzowy z wirującymi wewnątrz płytami magnetycznymi. Głowica odczytująca porusza się nad nimi i zapisuje dane. HDD oferuje duże pojemności za niską cenę, często 2-4 TB. Wadą jest wolniejsza praca i słyszalny dźwięk wirujących talerzy. Uruchomienie systemu z HDD trwa około minuty.

SSD to dysk elektroniczny bez ruchomych części. Zapisuje dane na chipach pamięci, podobnie jak pendrive. Działa kilka razy szybciej niż HDD, jest bezgłośny i zużywa mniej prądu. System startuje z SSD w kilkanaście sekund, a programy otwierają się niemal natychmiast. Minusem jest wyższa cena za gigabajt.

SSD SATA podłącza się kablem do płyty głównej, tak jak stary HDD. Osiąga prędkości około 500 MB/s. To solidny wybór do komputera biurowego, ale nie maksymalna szybkość dostępna na rynku.

SSD M.2 NVMe wpina się bezpośrednio w slot na płycie głównej bez kabli. Wygląda jak mała płytka 8 cm długości. Działa znacznie szybciej niż SATA, osiągając 3500-7000 MB/s. System i gry uruchamiają się błyskawicznie. Większość nowych płyt głównych ma przynajmniej jedno złącze M.2.

Karta graficzna

Karta graficzna generuje obraz wyświetlany na monitorze. Przetwarza dane graficzne i wysyła sygnał wideo przez kabel HDMI lub DisplayPort. Bez karty graficznej ekran pozostanie czarny, komputer nie pokaże żadnego obrazu.

Grafika zintegrowana to podstawowy układ wbudowany w niektóre procesory. Wystarcza do pracy biurowej, oglądania filmów i przeglądania internetu. Nie radzi sobie z nowoczesnymi grami ani programami do montażu wideo czy renderowania. Zintegrowana grafika nie ma własnej pamięci i korzysta z RAM-u komputera.

Karta dedykowana to osobny podzespół montowany w długim złączu PCIe na płycie głównej. Ma własny procesor graficzny i pamięć VRAM. Obsługuje wymagające gry, edycję filmów 4K, modelowanie 3D i renderowanie zaawansowanej grafiki. Karty dedykowane kosztują od kilkuset do kilku tysięcy złotych.

Na rynku działają dwaj główni producenci: NVIDIA i AMD. Oba oferują karty w różnych cenach i poziomach wydajności. Komponenty do komputera od tych firm współpracują bez problemów z procesorami konkurencji – karta AMD działa z procesorem Intel i odwrotnie.

VRAM to pamięć zainstalowana na karcie graficznej. Przechowuje tekstury, modele 3D i dane obrazu podczas renderowania. Gry w rozdzielczości Full HD potrzebują minimum 6 GB VRAM. Rozdzielczość 1440p obsługuje 8-10 GB, a 4K wraz z zaawansowanymi efektami graficznymi zaczynają się od 12 GB. Programy graficzne wykorzystują całą dostępną pamięć VRAM.

Przed zakupem trzeba sprawdzić długość karty w specyfikacji. Mocniejsze modele mierzą 30-35 cm i nie mieszczą się w małych obudowach. Instrukcja obudowy zawsze podaje maksymalną długość karty graficznej, która wejdzie do środka.

Zasilacz

Zasilacz przekształca prąd z gniazdka 230V na niższe napięcia potrzebne podzespołom komputera. Płyta główna, procesor, karta graficzna i dyski otrzymują dokładnie tyle energii, ile potrzebują do pracy. Moc zasilacza mierzona w watach (W) musi pokryć zapotrzebowanie wszystkich części plus zapas bezpieczeństwa. Komputer biurowy bez karty graficznej zużywa 300-400W. Zestaw do gier ze średnią kartą potrzebuje 600-750W. Mocne konfiguracje z topowymi GPU wymagają 850W lub więcej.

Certyfikat 80 PLUS określa sprawność zasilacza. Bronze to podstawowy poziom, Silver i Gold oferują lepszą efektywność energetyczną, a Platinum i Titanium to najwyższa klasa. Sprawniejszy zasilacz marnuje mniej prądu na ciepło i obniża rachunki za energię.

Okablowanie występuje w dwóch wersjach. Zasilacze niemodularne mają wszystkie kable na stałe przymocowane. Modularne pozwalają podłączać tylko potrzebne przewody, dzięki czemu obudowa jest bardziej przejrzysta i powietrze lepiej cyrkuluje.

Przy wyborze zasilacza trzeba zsumować moc procesora i karty graficznej, dodać 100W na pozostałe komponenty komputerowe i doliczyć 20% zapasu. Zbyt słaby zasilacz powoduje niestabilną pracę i nagłe wyłączenia komputera pod obciążeniem.

Obudowa

Obudowa mieści wszystkie podzespoły i chroni je przed uszkodzeniem. Ma otwory montażowe na płytę główną, miejsca na dyski i wentylatory. Panel przedni zawiera przyciski zasilania oraz porty USB i audio. Rozmiar obudowy musi pasować do płyty głównej. Obudowy ATX mieszczą duże płyty, microATX są mniejsze i tańsze, a mini-ITX to kompaktowe wersje. Montaż dużej płyty w małej obudowie jest niemożliwy. Wentylacja wpływa na temperatury podzespołów. Obudowa potrzebuje otworów na wentylatory dla prawidłowego przepływu powietrza. Bez dobrej wentylacji procesor i karta graficzna przegrzewają się. Przed zakupem trzeba sprawdzić maksymalną długość karty graficznej i wysokość chłodzenia procesora w specyfikacji obudowy.

Jak dobrać komponenty komputera?

Dobór komponentów do komputera powinien być podyktowany tym, jakie czynności będzie na nim wykonywać użytkownik. Komputer do biura działa sprawnie z słabszym procesorem i grafiką zintegrowaną. Zestaw do gier musi mieć mocną kartę graficzną i procesor z wieloma rdzeniami. Stacja robocza do montażu wideo lub grafiki 3D zyskuje na największej ilości pamięci RAM i najszybszym dysku. Budżet określa, które modele wchodzą w grę i gdzie można zaoszczędzić bez utraty wydajności.

Dobór procesora i płyty głównej

Procesor jest pierwszym elementem na liście, ponieważ określa wydajność całego zestawu. Do biura wystarczy tani model dwu- lub czterordzeniowy. Gaming wykorzystuje co najmniej sześć rdzeni dla płynności w najnowszych grach. Renderowanie i montaż wideo korzystają z ośmiu lub więcej rdzeni wykonujących obliczenia równocześnie. Płyta główna musi mieć socket pasujący do procesora. Specyfikacja procesora zawsze podaje typ gniazda, np. LGA1700 dla Intel lub AM5 dla AMD. Ta sama nazwa musi być w opisie płyty głównej. Rozmiar płyty ATX, microATX lub mini-ITX dobiera się pod obudowę i liczbę potrzebnych złączy. To, jakie komponenty do komputera zamontować na płycie zależy od dostępnych slotów PCIe i gniazd M.2.

Pamięć RAM i dyski

Nowsze płyty przyjmują DDR5, starsze DDR4. Typ pamięci musi odpowiadać specyfikacji płyty głównej. Do biura wystarcza 8-16 GB. Gry i edycja zdjęć działają płynnie na 16 GB. Montaż wideo i renderowanie zyskują na 32 GB lub więcej. Montaż dwóch kości zamiast jednej aktywuje szybszy tryb dual channel i przyspiesza działanie systemu. Dysk SSD NVMe to priorytet dla systemu operacyjnego i programów. Minimum 512 GB pozwala zainstalować system i podstawowe aplikacje. Biblioteki gier lub projektów graficznych zajmują 1-2 TB. Płyta musi mieć wolne złącze M.2 dla tego typu dysku. Komponenty do komputera montuje się w kolejności od płyty głównej przez procesor po pamięć RAM i dyski.

Karta graficzna i zasilacz

Karta graficzna jest obowiązkowa tylko w zestawach do gier i pracy z grafiką. W tych dziedzinach podstawowe komponenty komputera nie wystarczą i trzeba poszukać specjalistycznych opcji. Komputer biurowy działa na grafice wbudowanej w procesor bez dodatkowych kosztów. Gaming w rozdzielczości Full HD wykorzystuje karty z 6-8 GB VRAM. Rozdzielczość 1440p i wyżej obsługują modele z 10-12 GB. Długość karty graficznej musi pasować do wolnej przestrzeni w obudowie - specyfikacja zawsze podaje ten wymiar. Moc zasilacza oblicza się po wybraniu wszystkich części. Zużycie prądu przez procesor i kartę graficzną sumuje się, dodaje 100W na dyski i inne elementy, a całość mnoży przez 1.2 dla zapasu bezpieczeństwa. Komputer bez karty graficznej działa na zasilaczu 400-500W. Zestaw gamingowy startuje od 650-750W. Topowe konfiguracje z mocnymi GPU zaczynają się od 850W mocy.

Komputer składa się z siedmiu elementów: płyty głównej, procesora, pamięci RAM, dysku, karty graficznej, zasilacza i obudowy. Każdy podzespół wykonuje inne zadania. Podstawowe komponenty komputera dobiera się od procesora przez płytę główną po zasilacz i obudowę.

Najważniejsza zasada to kompatybilność między częściami. Socket procesora musi odpowiadać gniazdku na płycie głównej. Typ pamięci RAM (DDR4 lub DDR5) musi zgadzać się z obsługiwanym przez płytę. Moc zasilacza pokrywa zużycie wszystkich podzespołów plus zapas. Karta graficzna i chłodzenie procesora muszą zmieścić się w wybranej obudowie. Po zdecydowaniu się na konkretne produkty trzeba jeszcze zweryfikować ich kompatybilność przez sprawdzenie specyfikacji producentów. Weryfikacja parametrów technicznych zabiera nie więcej niż kilka minut i pomoże w uniknięciu rozczarowań po otrzymaniu paczki.